تکنیک سلامتی

انعقاد خون

هموستاز به معنای بند آوردن جریان خون است. انعقاد خون با تشکیل لخته صورت می گیرد. در زمانیکه انسزیون صورت می گیرد، خونریزی بوجود می آید. بدن از طریق فرایندهائی سعی در بند آوردن خونریزی دارد. ابتدا عروق منقبض می شوند تا جریان خون کاهش یابد. پلاکتها بسرعت جمع می شوند و به بافت همبند عروق می چسبند. پلاکتها فاکتورهائی را ترشح می کنند که کمک می کنند تا سایر پلاکتها نیز به محل حضور یابند که هموستاز اولیه را شکل می دهند.

سپس فاکتورهای انعقادی در اثر از بین رفتن تمامیت پوششی رگ فعال می شوند. این فاکتورها سبب می شوند تا پروترومبین به ترومبین تبدیل شود و با کمک فیبرینوژن ، فیبرین تشکیل شود. در نهایت پلاگ پلاکتی تشکیل می شود که جلو خونریزی را می گیرد. مکانیسمهائی وجود دارد تا میزان تشکیل شدن لخته را کنترل کند.

خونریزی در حین عمل

دو نوع خونریزی در حین عمل اتفاق می افتد: 1) خونریزی شریانی ضرباندار، 2) خون جاری از وریدها.

برای کاهش خونریزی در حین عمل، رعایت نکات زیر کمک کننده است: الف) هموستاز کامل، ب) عملکرد ملایم با بافتها، پ) پرکردن فضاهای خالی، ت) بستن زخم دقیق و ث) پانسمان مناسب زخم. اگر این مراحل بطور کامل صورت نگیرد سبب می شود که هماتوم تشکیل شود.

روشهای شیمیائی انعقاد خون  

ژلاتین قابل جذب: هم بصورت پودر و پد کمپرس شده وجود دارد و با نام تجارتی ژلفوم شناخته می شود. قابل جذب است و بصورت استریل و خشک می باشد. این پد در سایزهای مختلف وجود دارد و می تواند 45 برابر وزن خود خون را جذب کند و در طی 20 تا 40 روز حل می شود. امکان دارد که با ترومبین و یا اپی نفرین آغشته شود. قبل از اینکه ژلاتین به جراح داده شود بهتر است در نرمال سالین گرم گذاشته شود و اگر با ترومبین و یا اپی نفرین آغته نبود می توان آنرا فشار داد تا هوای داخل آن تخلیه شود. اگر به شکل پودری باشد، باید با نرمال سالین مخلوط شود تا بصورت خمیری درآید.

سلولز اکسیده شده: این محصول بصورت سلولز اکسیده شده قابل جذب وجود دارد که بصورت یک نوار بافته شده با دانسیته کم (سرجی سل) و با دانسیته زیاد (سرجی نو- نیت) به چشم می خورد. اینها را باید بصورت خشک بکار برد و کمی بروی موضع فشار داد. این ماده می تواند تا ده برابر وزن خودش جذب داشته باشد. برای استفاده در استخوانها توصیه نمی شود مگر اینکه بعد از ایستادن خونریزی از موضع برداشته شود چون می تواند با رشد استخوانی تداخل ایجاد کند. در درون آنها از مواد ضد باکتری استفاده شده است.

صفحات زئولایت: این صفحات معمولاً برای جلوگیری از خونریزی در مصدومین سوانح در صحنه تصادف بکار می رود. بصورت مش (mesh) در داخل زخم با فشار بکار می رود. منشاء این ماده از سنگهای آتشفشانی است. این صفحه با گرفتن آب بخود دمایش به 60 تا 70 درجه سانتیگراد می رسد. در اتاق عمل این مواد باید برداشته شوند و گرنه بعنوان یک جسم خارجی عمل می کنند. شستشوی موضع با آب در درجه حرارت معمولی  منجر به تعدیل دمای ناحیه می شود.

کلاژن قابل جذب: پدهای اسفنجی یا کلاژن گاوی که بصورت خشک بروی بافتهای خونریزی دهنده بکار می رود. این کلاژن به مکانیسم انعقاد کمک می کند و در دراز مدت خودبخود جذب می شود. حتماً باید با دستکش خشک انتقال داده شود و دقت شود که در زیر زخم چروک نخورد و درصورتیکه زخم عفونت دارد منع مصرف آن باید رعایت شود. نوعی دیگری از این دسته کلاژنها کلاژن ریز رشته نام دارد که بصورت توری شکل از کلاژن گاوی پدید آمده است. بصورت خشک بکار می رود. باید با کمی فشار بروی موضع خونریزی اعمال شود در محلهائی مانند استخوان، اطراف دهانه رحم یا در اطراف محل بخیه بکار می رود.

اکسی توسین: این هورمون که توسط هیپوفیز خلفی ترشح می شود. در حین سزارین ممکن است ده واحد اکسی توسین بداخل عضلات رحم تزریق شود تا انقباضات تحریک و تسهیل شوند. ارگونوین داروی دیگری است که برای کنترل خونریزی بعد از زایمان می شود و تا سه ساعت می تواند رحم را در انقباض نگه دارد. این داروها باید در جای خنک و دور از نور نگاه داشته شوند.

فنل: در بعضی از مواقع از سوآب آغشته به فنل برای انعقاد استفاده می شود برای مثال در هنگام برداشتن آپاندیسیت.

استایپتیک: موادی هستند که جهت انعقاد خون برای مثال در هموروئید بکار برده می شود.

اپی نفرین: این ماده با انقباض عروق می تواند در حفظ اثر مواد بیحسی و کاهش خونریزی کاربرد داشته باشد. برای مثال ژلاتین آغشته به محلول 1 در 1000 در عملهای گوش بکار می رود.

نیترات نقره: این محلول به صورت 20 یا 50 درصد وجود دارد و بیشتر در زخمهای سوختگی بکار برده می شده است. در صورت نباید بکار برده شود چراکه می تواند لکه های سیاه رنگ بعد از بهبودی در زخم بوجود آورد. محلول نیترات نقره 1 درصد در پیشگیری از بیماریهای چشمی نوزاد مانند گنوره بکار برده می شود.

محلول مانسل 20 درصد (فریک ساب سولفات): بیشتر برای انعقاد بعد از روشهای تشخیصی مانند نمونه برداری از دهانه رحم بکار می رود.

ترومبین: این آنزیم از خون گاو گرفته می شود که بصورت پودر یا محلولهای 5000 تا 10000 واحدی وجود دارد و موضعی بکار می رود. با توجه به اینکه بعد از 3 ساعت قدرت خود را از دست می دهد بهتر است بموقع نیاز آمده شود. اگر فرد به محصولات گاوی حساس باشد این فرآورده نباید بکار برده شود.

سایر محلولها شامل کلرید آلومنیوم 30 درصد، خمیر کلرید روی و اسید تنیک می باشد.

اسکلروتراپی: در این روش محلولی به وریدهای ناحیه مقعد یا مری تزریق می شود تا خونریزی قطع شود. این محلول ترکیبی از سالین ضدباکتری، تترادسیل سدیم و الکل می باشد.

امبولیزاسیون: یک روشی است که یک ماده انعقاد کننده به عروق خونرسانی کننده تومور تزریق می شود تا خونرسانی به آن تومور قطع شود. این محلول ها ممکن است با آلبومین تجویز شود و تحت فلوروسکوپی انجام می گردد. ماده موثر آن فیبرهای فومی شکل پلی وینیل الکل است. سایر موادی که بکار می رود شامل پودر ژلفوم که تا چند ماه اثر آن می تواند باقی بماند یا الکل آبگیری شده، اویتن و اتیدول می باشد. بالونهای سیلیکونی نیز می توانند خونرسانی به تومور را مسدود کنند.