گرما هم شروع به خودنمايي كرده است. همه ما تا حدي با مشكلات فصل گرما آشنا هستيم. بهخصوص اگر ناچار باشيم ساعتهايي از روز را در خيابان باشيم، ميبينيم كه بيشتر مردم (و خودمان) كلافه، خسته و كمتحمل هستند...
واقعا گرما فرساينده است و به نظر ميرسد كه روي بيشتر افراد، اثر منفي ميگذارد. اگر شما هم از گرماي هوا كلافه شدهايد، در محل خنكتري بنشينيد، تا آرام شويد در مورد گرما و آثار آن روي روان افراد بخوانيد.
آيا گرما هم جزو عوامل استرسزاست؟
بله، در مجموع دو نوع عامل استرسزا وجود دارد؛ عوامل استرسزاي بيروني و عوامل استرسزاي دروني. ترافيك، آلودگي هوا، سر و صدا و گرما و سرما از عوامل استرسزاي بيروني هستند و مانند ساير استرسها واكنشهايي را در بدن به وجود ميآورند.
گرما چه تاثيري روي انسان دارد؟
گرما، هم بر جسم و هم بر روان افراد اثر ميگذارد. البته ما در مورد گرماي معمولي حرف نميزنيم و زماني كه در مورد آثار زيانآور گرما بحث ميشود، منظور گرمايي است كه از حد استاندارد خارج شده (از دماي بدن بالاتر است) چنين گرمايي فرد را تحريكپذير و زودرنج ميكند و آستانه تحمل را پايين ميآورد. در گرماي شديد، تبخير آب بدن و تعريق افزايش مييابد. در نتيجه، بدن، آب و املاح زيادي را از دست ميدهد و دچار كمبود آنها ميشود. اشعه خورشيد هم به صورت مستقيم و غيرمستقيم بر بدن اثر ميگذارد. گرماي شديد هوا، گاه مشكل وارونگي را به وجود ميآورد و باعث آلودگي هوا ميشود. در فصل تابستان روزها بلند و شبها كوتاه است، بنابراين استراحت شبانه افراد كاهش مييابد. در طول تابستان، افراد معمولا كمتر استراحت ميكنند و ساعتهاي بيشتري از شب را به تماشاي تلويزيون و گردش خارج از خانه ميگذرانند. همه اين عوامل در مجموع بر اعصاب و روان فرد، آثار منفي?اي ميگذارد.
آيا علاوه بر گرماي هوا، در فصل تابستان، عوامل ديگري هم بر اعصاب و روان افراد اثر ميگذارند؟
بله، علاوه بر موارد ذكر شده، در بهار و تابستان، معمولا حساسيتهاي فصلي هم بيشتر ديده ميشود. در اين فصلها، گل و گياه بيشتر است و باعث ايجاد تنگي نفس و حساسيت در افراد ميشود. خود اين پديده فشار مضاعفي است كه بر اعصاب و روان افراد اثر ميگذارد. مورد ديگر هم تعطيلي مدارس است كه به خصوص براي خانمهاي كارمند مشغله فكري ايجاد ميكند و به اين فكر ميافتند كه در اين مدت با بچههاي بيكار خود چه كنند؟ اين موارد، از آثار منفي غيرمستقيم گرماست كه در كنار عوامل مستقيم، دست به دست هم ميدهند و به عنوان استرسزاي بيروني و دروني، فرد را عصبيتر از گذشته ميكنند و باعث ميشوند واكنشهاي وي نسبت به عوامل بيروني شديدتر شود و قدرت انطباقش كاهش يابد.
چطور ميتوانيم به خودمان فكر كنيم؟
بايد به ياد داشته باشيم كه تحمل همه در چنين شرايطي كاهش يافته است. خود ما هم تحريكپذيرتر از گذشته شدهايم و بايد راهكارهايي براي كاستن از فشار و استرس بر خودمان پيدا كنيم. به هر حال بايد پذيرفت كه گرما وجود دارد و نميتوان آن را از بين برد. فقط بايد با مديريت صحيح، از چنين شرايطي بهترين استفاده را كرد.
توصيههايي براي گذراندن بهتر روزهاي گرم سال
به بدن مايعات كافي برسانيد. اگر در هواي گرم كار ميكنيد، بايد مايعات خنك همراه داشته باشيد تا هرچندوقت يك بار بنوشيد.
تا حد امكان در محيطي باشيد كه از نظر تهويه مناسب باشد البته فقط دما مهم نيست. گاهي در استانهاي ساحلي، حتي اگر گرما خيلي شديد هم نباشد ولي همراه با رطوبت زياد باشد، آثار نامطلوبي به جا ميگذارد.
تا حد امكان از غذاهاي سبك و متناسب با فصل گرما استفاده كنيد. مصرف ميوهها نيز بسيار مفيد است. بهتر است غذاهاي چرب و سنگين نخوريد. يكي از نوشيدنيهاي مفيد در اين فصل، دوغ است كه هم نمك دارد و هم كلسيم و هم آب. به اين ترتيب آب و املاح از دست رفته بدن را جبران ميكند.
لباسهاي گشاد و روشن از جنس پنبه يا نخ بپوشيد و لباسهاي تنگ با پارچههاي نايلوني را كنار بگذاريد. لباسهاي گشاد و روشن به بدن اجازه تعريق ميدهند و عرق بدن به راحتي تبخير ميشود، تعريق بدن را لزج و بدبو ميكند كه تحريكپذيري فرد را افزايش ميدهد.
تا حد امكان از محيطهاي پر آفتاب دوري كنيد و در سايه بمانيد.
تعريق زياد باعث ميشود مواد مضر روي بدن باقي بمانند بنابراين ميتوانيد با استحمام مناسب، اين مواد را از روي پوست حذف و احساس سبكي و آرامش كنيد.
تابش مستقيم نورآفتاب شما را عصبي ميكند. تا حد امكان در فضاي آزاد از عينك آفتابي يا كلاههاي لبهدار استفاده كنيد.
چه كنيم تا گرمي هوا، روي رفتار ما اثر كمتري بگذارد؟
انسانها در گرماي شديد، عصبي و كمتحمل ميشوند و بايد آن را بپذيريم و به خود بقبولانيم كه زود عصباني نشويم، زود تصميمگيري نكنيم و هر حرفي كه به ذهنمان ميرسد، سريع به زبان نياوريم. در محلهايي كه افراد تجمع زيادي دارند، ميزان رطوبت هوا (به علت بخار دهان افراد) و احتمال بروز عصبانيت بيشتر ميشود. پس تا حد امكان كمتر به چنين محلهايي برويم. در فصل تابستان طول روز بيشتر است و ميتوانيم حداكثر استفاده را از اين زمان ببريم و دور همنشينيهاي خانوادگي را افزايش بدهيم. چنين كاري اثر مثبتي بر بهداشت روان دارد. ميتوانيم براي كودكان و نوجوانان تفريحهاي سالمي مانند شنا يا رفتن به پارك را در نظر بگيريم تا اوقات فراغت آنها به مشغله ذهني تبديل نشود. بدن در شرايط گرماي شديد، توان كمتري دارد، پس اگر امكان دارد
بعداز ظهر كمي استراحت و تمدد اعصاب كنيد. همين استراحت كوتاه باعث ميشود با روحيه مضاعفي بقيه روز را بگذرانيد.
آيا گرما بر بيماران اعصاب و روان آثار بيشتري به جا ميگذارد؟
به هر حال گرما يك عامل استرسزاست. وقتي عاملي، افراد سالم را تا اين حد تحتتاثير قرار ميدهد، مطمئنا در افراد بيمار آثار مضاعفي به جا ميگذارد. در چنين شرايطي اين بيماران عصبي، زودرنج و كمتحملتر خواهند شد. بعضي از بيماريهاي اعصاب و روان مثل بيماري دوقطبي، در فصول گرم سال به اوج ميرسد. مبتلايان به چنين بيماريهايي بايد آگاه باشند كه احتمال عود بيماريشان در گرماي شديد، بيشتر ميشود.
آيا افسردگي فصلي هم در تابستان رخ ميدهد؟
افسردگي فصلي، اغلب در زمستانها كه شبها طولاني است پيش ميآيد و معمولا علت آن كم بودن نور است اما ساير انواع افسردگيها، در فصلهاي گرم بيشتر ديده ميشوند. در گرما (گرماي بيش از اندازه) علاوه بر افسردگي، سردردهاي كششي و ميگرني هم بيشتر پيش ميآيند و معمولا بر تمركز و توجه افراد هم اثر سوء ميگذارند.
آيا افراد در سنين مختلف نسبت به گرما واكنشهاي متفاوتي نشان ميدهند؟
در افراد مسن، تطابق آب و الكتروليتها كاهش مييابد و آنها بيش از ديگران در معرض خطرهاي ناشي از گرما هستند. كودكان نيز در معرض خطر هستند چون حجم آب بدنشان كم است. در زمان گرما بايد اين گروهها را بيشتر از ديگران
مورد توجه قرار دهيم تا دچار مشكلهاي ناشي از گرماي هوا نشوند.
موضوعات پرستاری ، پزشکی و بهداشت جسمی و روانی, ورزش و سلامت معنوی اجتماعی